Cas Oorthuys - Op het netvlies

Fotografietentoonstelling

Cas Oorthuys (1908-1975) is een van de meest productieve en belangrijkste documentaire fotografen van Nederland. Hij fotografeerde overal en altijd. Familie en vrienden herinneren zich dat Cas zelden de deur uitging zonder toestel. Dit resulteerde in een archief van circa een half miljoen beelden. Deze beelden hebben het geheugen van de Nederlanders mede vormgegeven. Hij legde de grote gebeurtenissen van de 20e eeuw vast waaronder het verzet in de Tweede wereldoorlog, de hongerwinter, de onafhankelijkheidsstrijd van Nederlands-Indië, de wederopbouw en de Koude Oorlog.

De idealist

Via zijn foto’s stelde Cas honger, geweld en andere vormen van onmenselijkheid aan de kaak. Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte Cas deel uit van de groep fotografen die later bekend werd als ‘De ondergedoken camera’. Zij fotografeerden ‘vanonder de regenjas’. Met gevaar voor eigen leven brachten ze de verschrikkingen van de oorlog in beeld: geweld, honger, armoede en kou. Ze maakten hun foto’s mede voor de bevrijders om inzicht te geven in de staat waarin Nederland verkeerde. Pas na de bevrijding werden hun foto’s voor het eerst naar buiten gebracht.

Cas Oorthuys © Nederlands Fotomuseum

Chroniqueur van de hoop

De boodschap van Cas was optimistisch en met zijn foto’s streed hij actief voor een betere wereld. Dit liet hij zien met alledaagse taferelen: gezichten, glimlachen, spelende kinderen en arbeiders. Cas heeft als geen andere fotograaf in de periode van de wederopbouw uitdrukking gegeven aan het groeiende zelfbewustzijn van de Nederlanders. Hij kreeg dan ook de reputatie van ‘wederopbouwfotograaf’ en maakte tientallen boeken over het herrijzende Nederland. Enige internationale bekendheid verwierf hij met de foto- en reispockets die hij tijdens reizen door Europa voor Uitgeverij Contact maakte.

Een ode aan de mooie mens

Cas Oorthuys richtte zijn camera op de mens en zijn omgeving. De nadruk op de lachende mens is typerend voor Oorthuys. Zijn archief zit vol met foto’s van mensen die spontaan lachen. In interviews sprak Oorthuys van ‘de bevrijdende lach’.

Het vierkante venster naar de wereld

De stilistische invloed van de Nieuwe Fotografie –diagonale composities, scherpe en heldere weergave van het onderwerp– is zijn hele carrière zichtbaar gebleven. Altijd in zwart-wit, ‘want dat waren de kleuren van mijn generatie’, zoals hij het zelf ooit kernachtig uitdrukte.

De Nieuwe Fotografie ontstond in de jaren twintig in Duitsland en Rusland. Het idee achter deze stroming was dat fotografie geen verlengstuk moest zijn van de schilderkunst met vage contouren, wazige verten of andere ‘impressionistische’ trucs. Die deden namelijk afbreuk aan een waarheidsgetrouwe weergave van de realiteit. Foto’s waren volgens Cas dus geen kunst, maar een vorm van communicatie. De foto stond altijd in dienst van het verhaal. Ze kwam pas echt tot leven in combinatie met andere foto’s, zoals in een boek of een tentoonstelling.

Het Limburgs Museum

voegt 44 foto’s over Limburg toe aan de tentoonstelling

De opbouw van het land was hét thema van het naoorlogse werk van Oorthuys. Zijn reportages over het Limburg van de jaren vijftig ademen de vooruitgang: frisse flatwijken, veel groene ruimte, jonge gezinnen, moderne architectuur en nieuwe industrie. Foto’s uit deze periode verschenen onder meer in een van de meest markante bedrijfsfotoboeken van die jaren: het jubileumboek van de Provinciale Limburgse Elektriciteit Maatschappij (1959).
Veel aandacht voor het nieuwe, moderne Limburg dus, in Oorthuys’ foto’s. Maar natuurlijk had Oorthuys ook oog voor het klassieke Limburg, met zijn natuurschoon, monumenten en agrarische karakter.

In het Limburgs Museum is van 30 juni t/m 22 september 2019 de overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien met eenmalig een unieke sectie specifiek over Limburg. De tentoonstelling is tot stand gekomen is samenwerking met het Nederlands Fotomuseum.

Tickets zijn verkrijgbaar via onderstaande link.